Poradniki
Temperatura w transporcie lodów i mrożonek – jak ją dokumentować
Które przepisy wymagają rejestratora, a które wystarczy spełnić termometrem, dlaczego lody są osobnym przypadkiem i jak długo trzymać zapisy.
Pytanie wraca w tej samej formie: „kierowca zapisuje temperaturę przy załadunku i przy rozładunku, czy to wystarczy?”. Odpowiedź zależy od tego, co wieziesz, i rozchodzi się na dwie ścieżki, które łatwo pomylić.
Mrożonki: wymagany jest przyrząd rejestrujący
Dla głęboko mrożonej żywności obowiązuje rozporządzenie Komisji (WE) nr 37/2005 i jest ono wyjątkowo konkretne. Art. 2 ust. 1 wymaga, żeby środki transportu oraz obiekty składowania i magazynowania były wyposażone w odpowiednie przyrządy rejestrujące, monitorujące w częstych i regularnych odstępach temperaturę powietrza, której poddawana jest żywność.
Słowo „rejestrujące” przesądza sprawę. Termometr, który tylko pokazuje wartość, nie spełnia tego wymogu, bo nie zapisuje nic, co można później okazać. Kartka z dwoma odczytami też nie – nie ma pomiarów „w regularnych odstępach” między załadunkiem a rozładunkiem.
Art. 2 ust. 2 dodaje warunek techniczny: od 1 stycznia 2006 r. przyrządy pomiarowe muszą spełniać normy EN 12830, EN 13485 i EN 13486, a przedsiębiorca przechowuje dokumenty potwierdzające tę zgodność. To znaczy, że sam zakup urządzenia reklamowanego jako „zgodne z EN 12830” nie zamyka tematu – trzeba mieć na to papier.
Art. 2 ust. 3 mówi o archiwum: zapisy temperatury muszą być datowane i przechowywane przez przedsiębiorcę co najmniej rok, a dłużej, jeśli tego wymaga rodzaj żywności i jej termin przydatności do spożycia.
Są odstępstwa. Art. 3 ust. 1 pozwala w ladach detalicznych i przy dystrybucji lokalnej mierzyć temperaturę powietrza co najmniej jednym łatwo widocznym termometrem, a w otwartych urządzeniach chłodniczych nakazuje oznaczyć maksymalną linię załadunku. Art. 3 ust. 2 pozwala organowi udzielić odstępstwa składom o pojemności poniżej 10 m³ w punktach sprzedaży detalicznej.
Jaka temperatura i jakie tolerancje
Poziom temperatury wynika z dyrektywy Rady 89/108/EWG. Art. 5 ust. 1 wymaga, by temperatura była stabilna i utrzymywana w każdym punkcie produktu na poziomie −18 °C lub niższym, dopuszczając krótkie wzrosty nie większe niż 3 °C w transporcie. Art. 5 ust. 2 lit. a) daje tę samą tolerancję 3 °C w dystrybucji lokalnej, a lit. b) pozwala państwom członkowskim dopuścić do 6 °C w detalicznych ladach wystawowych.
Polskie przepisy powtarzają to samo. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 19 września 2003 r. w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie składowania i transportu głęboko mrożonych artykułów rolno-spożywczych (Dz.U. nr 177, poz. 1733) w § 3 ust. 1 nakazuje przechowywanie w stałej temperaturze nie wyższej niż −18 °C, a w § 3 ust. 2 dopuszcza podwyższenie nie więcej niż o 3 °C przy załadunku i wyładunku oraz w urządzeniach chłodniczych w sprzedaży detalicznej.
Lody: osobny przypadek, o którym mało kto wie
Tu zaczyna się niespodzianka. Dyrektywa 89/108/EWG w art. 1 ust. 2 stwierdza, że lody i inne lody jadalne nie są uważane za produkty głęboko mrożone w rozumieniu tej dyrektywy. Polskie rozporządzenie poszło tą samą drogą: nowelizacja z 7 września 2010 r. (Dz.U. nr 173, poz. 1175) zmieniła jego § 1 tak, że dotyczy teraz wymagań dla artykułów „niebędących lodami jadalnymi”, uchyliła § 5 i zastąpiła § 4 przepisem o małych urządzeniach chłodniczych w handlu detalicznym.
Z tego wynika praktyczny wniosek, który zaskakuje producentów lodów: wymóg rejestratora z rozporządzenia 37/2005 w zakresie, w jakim dotyczy produktów głęboko mrożonych, nie obejmuje lodów jadalnych wprost. To nie znaczy, że dokumentacja jest niepotrzebna – zmienia się tylko jej podstawa prawna.
Dla lodów zostaje rozporządzenie (WE) nr 852/2004. Art. 5 ust. 1 nakazuje przedsiębiorcy opracować, wykonywać i utrzymywać stałą procedurę opartą na zasadach HACCP. Załącznik II rozdz. IV pkt 7 wymaga, aby pojazdy i kontenery były w stanie utrzymywać żywność w odpowiedniej temperaturze i umożliwiać jej monitorowanie. Załącznik II rozdz. IX pkt 5 zakazuje przechowywania żywności w temperaturach, które mogłyby powodować zagrożenie dla zdrowia, i stwierdza, że łańcucha chłodniczego nie wolno przerywać, dopuszczając krótkie okresy poza kontrolą temperatury przy przenoszeniu, o ile nie powstaje zagrożenie.
Oznacza to, że temperaturę docelową i częstotliwość pomiaru dla lodów ustalasz sam, w swoim systemie HACCP, i musisz umieć uzasadnić, dlaczego właśnie tak. Punktem odniesienia w transporcie międzynarodowym jest umowa ATP, która dla lodów wskazuje −20 °C. Jeśli Twoja procedura HACCP przyjmuje taki limit, dokumentacja musi pokazywać, że był dotrzymany – a najprostszym sposobem jest ten sam rejestrator, którego wymagają przepisy dla mrożonek.
Jak często mierzyć
Żaden z tych przepisów nie podaje liczby minut. Rozporządzenie 37/2005 mówi o „częstych i regularnych odstępach”. W praktyce zapis co kilkadziesiąt sekund albo co kilka minut nie budzi wątpliwości, a kilka odczytów na kurs budzi. Kryterium jest proste: czy z zapisu da się odtworzyć, co działo się z ładunkiem w każdej fazie przewozu.
Gdzie umieścić czujnik
- w najcieplejszym miejscu komory, zwykle przy drzwiach – tam najpierw pojawi się problem
- nie w strumieniu zimnego powietrza z parownika, bo odczyt będzie zbyt optymistyczny
- przy zabudowie dzielonej na strefy: po jednym czujniku na strefę
- w otwartych ladach detalicznych na wysokości maksymalnej linii załadunku, bo tak stawia sprawę art. 3 ust. 1 rozporządzenia 37/2005
Przepisy mówią o temperaturze powietrza, nie o temperaturze w rdzeniu produktu. Pomiar w rdzeniu jest potrzebny w kontroli jakości i przy ocenie partii, ale nie jest tym, czego wymaga dokumentacja przewozu.
Co zrobić, gdy limit został przekroczony
Najczęstszy błąd w dokumentacji to usuwanie niewygodnych zapisów. System HACCP zakłada przekroczenia – dlatego ma punkt o działaniach korygujących. Zapis przekroczenia z czasem trwania, przyczyną i opisem reakcji jest dowodem, że system działa. Brak zapisu przy jednoczesnym zepsutym towarze jest dowodem, że nie działa.
W dokumentacji warto trzymać trzy rzeczy razem: wykres albo tabelę pomiarów z przekroczeniem, informację, kto i kiedy się o nim dowiedział, oraz decyzję o losie partii. Ta trzecia część jest decyzją osoby odpowiedzialnej za bezpieczeństwo żywności, a nie wnioskiem z aplikacji.
Lista do sprawdzenia
- czy przyrząd rejestruje, a nie tylko pokazuje temperaturę
- czy masz dokument potwierdzający zgodność przyrządu z normami z art. 2 ust. 2 rozporządzenia 37/2005
- czy zapisy są datowane i czy przetrwają co najmniej rok, a przy długim terminie przydatności dłużej
- czy w procedurze HACCP jest zapisany limit, częstotliwość pomiaru i działanie korygujące
- czy dla lodów potrafisz uzasadnić przyjęty limit, skoro przepisy o mrożonkach ich nie obejmują
- czy pomiar obejmuje też składowanie przed załadunkiem, nie tylko trasę
Źródła
- Rozporządzenie Komisji (WE) nr 37/2005 – monitorowanie temperatur w środkach transportu, obiektach składowania i magazynowania głęboko mrożonych środków spożywczych
- Dyrektywa Rady 89/108/EWG w sprawie głęboko mrożonych środków spożywczych przeznaczonych do spożycia przez ludzi
- Rozporządzenie (WE) nr 852/2004 w sprawie higieny środków spożywczych
- Rozporządzenie MRiRW z 19 września 2003 r., Dz.U. nr 177, poz. 1733
- Rozporządzenie MRiRW z 7 września 2010 r. zmieniające, Dz.U. nr 173, poz. 1175
Powiązane strony
Sprawdź to na swoim aucie
Konto zakładasz sam, bez rozmowy z nami. Pierwsze 30 dni nic nie kosztuje.